Quy trình kiểm tra mối hàn bằng phương pháp chụp ảnh phóng xạ (Radiographic Testing - RT) là một kỹ thuật kiểm tra không phá hủy (NDT) nhằm phát hiện các khuyết tật bên trong mối hàn (như rỗ khí, vết nứt, ngậm xỉ, không ngấu, không thấu).
Quy trình chuẩn thường gồm các bước chính sau:
1. Chuẩn bị trước khi kiểm tra (Preparation)
- Kiểm tra ngoại quan (VT): Kiểm tra bề mặt mối hàn để loại bỏ xỉ hàn, vẩy hàn, ba-via hoặc các bất thường bề mặt có thể che lấp hoặc gây nhầm lẫn trên phim.
- Xác định thông số kỹ thuật: Dựa vào chiều dày vật liệu, loại vật liệu và tiêu chuẩn áp dụng (như ASME, TCVN...) để chọn loại nguồn phóng xạ (Tia X hoặc đồng vị phóng xạ Gamma như Ir¹⁹², Co⁶⁰), loại phim hoặc tấm nhận ảnh kỹ thuật số (DPR/CR), và chỉ thị chất lượng hình ảnh (IQI - Penetrameter).
- Đánh dấu vị trí: Dùng thước và chữ số bằng chì đặt lên vị trí mối hàn để khi chụp lên phim có thể định vị chính xác vị trí khuyết tật.
2. Thiết lập hiện trường và An toàn bức xạ (Setup & Safety)
- Thiết lập vùng kiểm soát: Lắp đặt hàng rào cảnh báo, biển báo phóng xạ và đèn cảnh báo xung quanh khu vực chiếu xạ để đảm bảo không có người dân hay nhân sự không phận sự đi vào.
- Gá lắp phim và nguồn:
- Đặt cuộn phim (hoặc tấm cảm biến) áp chặt vào mặt sau của mối hàn.
- Đặt các miếng IQI (dạng lỗ hoặc dạng dây) lên phía mặt nguồn (source-side) để kiểm tra độ nhạy và chất lượng hình ảnh.
- Cố định máy phát tia X hoặc đầu phát nguồn Gamma đối diện với mối hàn ở khoảng cách nguồn - vật (SOD) đã được tính toán chuẩn xác.
3. Chiếu xạ (Exposure)
- Tính toán thời gian chiếu xạ dựa trên cường độ nguồn, độ dày kim loại và khoảng cách.
- Di chuyển nhân sự ra khỏi vùng nguy hiểm, tiến hành vận hành thiết bị phát tia từ xa để thực hiện phơi sáng trong khoảng thời gian đã định.
4. Xử lý và tráng rửa phim (Film Processing)
- Thu hồi phim và đưa vào phòng tối (hoặc dùng hệ thống quét tự động đối với ảnh kỹ thuật số).
- Quy trình tráng phim truyền thống:
- Ngâm vào dung dịch hiện ảnh (Developer): khoảng 5 phút.
- Ngâm vào dung dịch hãm (Fixer): khoảng 5 phút cho đến khi phim mất màu vàng sữa.
- Rửa lại bằng nước sạch: tối thiểu 30 phút, sau đó sấy khô ở nhiệt độ khoảng 50°C.
5. Đọc và đánh giá phim (Interpretation & Evaluation)
- Kỹ thuật viên đạt chứng nhận RT (bậc 2 trở lên) dùng bàn đèn xem phim chuyên dụng kết hợp máy đo độ đen (densitometer) để kiểm tra.
- Đánh giá chất lượng phim qua độ nhạy của IQI và độ đen (density).
- Quan sát các hình ảnh trên phim: các vùng rỗ khí hoặc không ngấu (kim loại mỏng/trống) sẽ hiện màu tối hơn, các tạp chất nặng (như tungsten) sẽ hiện màu sáng hơn.
- Lập báo cáo kết luận mối hàn đạt tiêu chuẩn hay bị loại bỏ (reject) theo quy chuẩn kỹ thuật
